Konferencję zorganizował Wydział Lekarsko-Stomatologiczny przy współudziale Okręgowej Izby Lekarskiej, Komisji ds. Lekarzy Dentystów ORL w Warszawie, Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, Polskiego Towarzystwa Stomatologii Geriatrycznej.
- Obecnie ludność Polski wynosi nieco ponad 37 milionów. Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego w 2060 roku liczba ta spadnie poniżej trzydziestu milionów, z czego 40 proc. to będą osoby w wieku senioralnym, czyli takie, które przekroczyły 65 rok życia – podkreśliła otwierając konferencję prof. Agnieszka Mielczarek, dziekan Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego. – Gerostomatologia nie znalazła jeszcze należnego miejsca w polskim systemie opieki medycznej, ale chciałabym, aby dzisiejsze spotkanie było początkiem szerokiej dyskusji na temat tego, jak właściwie opiekować się pacjentem senioralnym.
Seniorzy w Norwegii – czy mają zdrowy uśmiech
Część wykładową konferencji rozpoczął wykład prof. Ewy Rodakowskiej z Zakładu Stomatologii Klinicznej Uniwersytetu w Bergen w Norwegii, która opowiedziała o tym, jak działa opieka stomatologiczna nad pacjentem senioralnym w Norwegii.
Jak podkreślała, norwescy seniorzy chodzą regularnie do dentysty, mają więcej własnych zębów niż mieszkańcy innych krajów, odnotowuje się u nich mniej próchnicy, więc w związku z tym częściej wymagają zaawansowanej higieny zapobiegającej próchnicy wtórnej i chorobom przyzębia. Problemy stomatologiczne narastają u nich wraz z utratą samodzielności. Utrata ta następuje po 80 roku życia.
– Z wiekiem możemy się spodziewać większej liczby chorób przewlekłych, większej liczby przyjmowanych leków, zależności od opieki, zaburzeń poznawczych, spadku sprawności manualnej, niedożywienia, a także kruchości. I tak naprawdę my to szybko jesteśmy w stanie zobaczyć w jamie ustnej, ponieważ będzie więcej próchnicy korzenia, chorób przyzębia, zapalenia błony śluzowej, a także kserostomii polekowej – tłumaczyła prelegentka.
Dodała jednak, że w Norwegii brakuje zintegrowanej opieki stomatologicznej dla seniorów. Osoby starsze mogą korzystać z instytucji opieki domowej, w ramach której przysługuje im bezpłatna opieka stomatologiczna, ale w praktyce personel się nią nie zajmuje, nie wiadomo więc, jaki jest realny stan jamy ustnej tych pacjentów. Z kolei w domach opieki, których w Norwegii jest około 850, nie ma na stałe ani dentystów ani higienistek, opieka stomatologiczna jest świadczona zewnętrznie i nieregularnie. Efektem tego jest dominacja leczenia interwencyjnego oraz brak odpowiedniej profilaktyki.
Wykłady ekspertów z WUM
Dr hab. Joanna Peradzyńska z Zakładu Epidemiologii i Biostatystyki WUM mówiła o immunosenescencji, czyli następującego wraz z wiekiem pogorszenia jakości działania układu odpornościowego, które zwiększa podatność osób starszych na zakażenia, cięższy przebieg chorób i wyższą śmiertelność.
– Nie możemy zatrzymać starzenia się układu odpornościowego, ale możemy ograniczyć jego negatywne skutki, możemy też ten proces trochę spowolnić – podkreślała prelegentka.
Kluczowym sposobem ograniczania jej skutków są szczepienia - zwłaszcza przeciwko grypie, pneumokokom, COVID 19, RSV i półpaścowi - oraz profilaktyka stylu życia obejmująca aktywność fizyczną, sen i zdrową dietę wspierającą mikrobiotę jelitową. Dzięki tym działaniom można znacząco zmniejszyć ryzyko hospitalizacji i poprawić ogólny stan zdrowia seniorów.
Dr Justyna Zaorska z Katedry i Kliniki Psychiatrycznej WUM mówiła o stosowaniu leków przeciwbólowych przez seniorów, podkreślając, że w tej grupie przewlekły ból dotyczy około połowy pacjentów i znacząco wpływa na ich funkcjonowanie fizyczne i psychiczne. Odniosła się do stosowania przez pacjentów senioralnych opioidów, które mimo, że są skuteczne, wymagają ostrożnego dawkowania, monitorowania objawów uzależnienia oraz współpracy z lekarzem rodzinnym.
– Przed wprowadzeniem do leczenia opioidów warto jest rozważyć inne opcje. Alternatywnymi sposobami z jak najbardziej udowodnioną skutecznością będzie fizjoterapia i aktywność fizyczna, które zmniejszają przewlekłe dolegliwości bólowe i mogą uchronić przed czy opóźnić wdrożenie opioidów. Zawsze możemy też zastosować psychoedukację, treningi relaksacyjne, terapię poznawczo-behawioralną – tłumaczyła doktor Zaorska.
Dr hab. Piotr Regulski z Zakładu Radiologii Stomatologicznej i Szczękowo-Twarzowej opowiedział o zastosowaniu aplikacji mobilnych w opiece nad pacjentem senioralnym.
– Pacjent senioralny najczęściej nie potrzebuje technologii dla samej technologii, ale narzędzia, które odpowiada na konkretny problem – podkreślał prelegent.
Tłumaczył, że aplikacje stosowane przez osoby starsze mają być nie tylko funkcjonalne, ale również proste, przewidywalne i łatwe w obsłudze przez seniorów. Wyodrębnił kilka głównych grup aplikacji wspierających opiekę nad seniorem: aplikacje lekowe/ wspierające farmakoterapię; aplikacje do monitorowania stanu zdrowia i chorób przewlekłych; aplikacje telemedyczne; aplikacje bezpieczeństwa i wsparcia dla opiekuna; aplikacje do aktywizacji fizycznej i poznawczej; aplikacje stomatologiczne. Prelegent mówił też o robotach i rozwiązaniach asystujące opartych na AI, które wspomagają samodzielność, zapewniają kontakt, przypominają o lekach, reagują na zachowania seniora. Na koniec zaznaczył, że wszystkie one pozostają jedynie uzupełnieniem, a nie zastępstwem opieki medycznej.
O tym, czy mięśnie żucia współpracują z mózgiem mówiła prof. Jolanta Kostrzewa-Janicka z Katedry Protetyki Stomatologicznej WUM. Profesor przedstawiła liczne dane, wskazujące, że prawidłowa czynność żucia zmniejsza m.in. obniża poziom stresu, poprawia przepływ krwi i dotlenienie mózgu, wspiera wyrażanie emocji, koncentrację, pamięć, zaś zaburzenie tej czynności wpływa negatywnie na cały organizm.
- Bardzo ważne jest, aby naszym seniorom wykonywać poprawne uzupełnienia protetyczne i umożliwić im prawidłowe żucie, także twardych pokarmów. Bo to nie tylko ułatwia funkcjonowanie, wspiera funkcje poznawcze, czy wpływa na regulację stresu, ale również może zapobiegać pewnym chorobom neurodegeneracyjnym - mówiła prelegentka.
Dyskusja na temat opieki stomatologicznej nad pacjentem senioralnym
W debacie rozmawiano o koszyku świadczeń stomatologicznych dla seniorów, koordynacji między opieką zdrowotną a polityką społeczną, wprowadzeniu farmaceutów klinicznych do zespołów terapeutycznych, nowych programach szkoleniowych czy zwiększeniu roli higienistów stomatologicznych w profilaktyce seniorów.
