Data, miejsce i rejestracja na wykład
Wykład odbędzie się 21 października w godz.: 11:00-12:45 w auli im. Janusza Piekarczyka Centrum Dydaktycznego WUM przy ul. ks. Trojdena 2a.
Wstęp na spotkanie jest otwarty, ale konieczna jest wcześniejsza rejestracja. Rejestracja na wykład laureata Nagrody Nobla
Kod QR do rejestracji:
Wykład odbędzie się w języku angielskim.
O nobliście
Morten Meldal jest profesorem na Wydziale Chemii Uniwersytetu Kopenhaskiegow oraz w renomowanej jednostce badawczej działającej w strukturach wydziału - Centrum Chemicznej Biologii Ewolucyjnej (CECB), w której od 2023 r. pełni funkcję kierownika.
Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii otrzymał w 2022 roku, wspólnie z Carolyn R. Bertozzi oraz K. Barrym Sharplessem, za rozwój chemii typu „klik” (click chemistry) oraz chemii bioortogonalnej. Chemia click pozwala na przeprowadzanie reakcji chemicznych, podczas których cząstki łączą się ze sobą jak klocki. Pojęcie to w 2000 r. ukuł Barry Sharpless, natomiast Morten Meldal dokonał odrycia niezależnie od Sharplessa.
Na czym polegał przełom badań Meldala nagrodzonych w 2022 r. Noblem w dziedzinie chemii
Sztandarowym przykładem chemii „klik” jest reakcja cykloaddycji azydku z alkinem katalizowana miedzią (w skrócie CuAAC). Działa ona jak chemiczny zatrzask, który precyzyjnie i trwale łączy dwie niezależne cząsteczki. Tradycyjna cykloaddycja (bez użycia katalizatora) wymaga bardzo wysokiej temperatury i daje mieszaninę dwóch różnych produktów.
Przełom Mortena Meldala polegał na zastosowaniu jonów miedzi jako katalizatora, co całkowicie zmieniło przebieg procesu. Dzięki miedzi reakcja zachodzi błyskawicznie, w temperaturze pokojowej, w środowisku wodnym i daje wyłącznie jeden, konkretny produkt (izomer 1,4), nie generując przy tym żadnych toksycznych produktów ubocznych.
Przełom, który zrewolucjonizował nowoczesną medycynę i farmację
Wyjątkowa selektywność i bezpieczeństwo reakcji „chemii klik” sprawiły, że stała się ona jednym z najważniejszych narzędzi współczesnej medycyny i farmacji. Jej zastosowania obejmują dziś zarówno diagnostykę, jak i projektowanie nowoczesnych terapii.
- Celowane terapie antynowotworowe (koniugaty przeciwciało-lek): Chemia klik pozwala na stabilne przyczepienie silnego leku niszczącego raka bezpośrednio do przeciwciała, które rozpoznaje wyłącznie komórki nowotworowe. Lek krąży w organizmie bezpiecznie i „odpina się” dopiero wewnątrz guza.
- Obrazowanie diagnostyczne w żywych organizmach: Naukowcy mogą wprowadzić do komórek pacjenta zmodyfikowane cukry z grupą azydkową, które wbudowują się w otoczki komórek nowotworowych. Następnie wstrzykuje się barwnik fluorescencyjny lub izotop promieniotwórczy z grupą alkinową. Po „kliknięciu” lekarze mogą dokładnie zobaczyć na ekranie skanera (np. PET) lokalizację raka.
- Synteza nowych leków: Zamiast tworzyć skomplikowane cząsteczki farmaceutyczne od zera, laboratoria budują ogromne „biblioteki” mniejszych klocków z grupami zatrzaskowymi. Poprzez ich masowe klikanie testuje się tysiące kombinacji w poszukiwaniu nowych antybiotyków czy leków przeciwwirusowych.
- Inżynieria tkankowa i biomateriały: Umożliwia tworzenie zaawansowanych hydrożeli i sztucznych rusztowań dla komórek, co pomaga w regeneracji uszkodzonych tkanek czy gojeniu ran.