– Mam nadzieję, że konferencja zwróci uwagę na to, z czym mamy do czynienia w tle: z tragediami jednostek. Nad tymi tragediami nie możemy przejść do porządku dziennego – podkreślił na otwarciu konferencji Grzegorz Wrona, Rzecznik Praw Lekarzy Naczelnej Izby Lekarskiej.
Panel I: Medycyna w erze szarlatanerii
W panelu I konferencji, prowadzonym przez prezesa ORL w Warszawie Artura Drobniaka, udział wzięli: Jakub Bydłoń, dyrektor Departamentu Dialogu Społecznego Ministerstwa Zdrowia, Jacek Lachowicz, Departament Prawa Karnego Ministerstwa Sprawiedliwości, podinsp. Tomasz Wierzba, zastępca naczelnika Wydziału do Walki z Przestępczością Ekonomiczną Komendy Stołecznej Policji, mł. asp. Jolanta Matejek, asystent Wydział Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji zs. w Radomiu oraz Jakub Ciborski, prokurator okręgowy Warszawa - Praga.
Rozmawiano m.in. o przykładach szerzenia się pseudonaukowych teorii, o rozwiązaniach systemowych i możliwościach współpracy instytucji państwowych w walce z dezinformacją. I to w niezwykle trudnym otoczeniu, bo rzeczywistości cyfrowej, w której nieprawdziwe informacje rozprzestrzeniają się szybko i szeroko. Wskazywano na konieczność zwiększenia ochrony pacjentów poprzez zapewnienie im dostępu do rzetelnych informacji, w tym dotyczących podmiotów i praktyk mogących stwarzać ryzyko dla zdrowia oraz edukacji zdrowotnej.
– Aby człowiek mógł się prawidłowo w tym wirtualnym świecie poruszać, to musi mieć rozeznanie i wybór – mówił Jakub Ciborski – Musi umieć rozróżnić prawdziwe informacje od tych fałszywych, wiedzieć czy dana metoda jest metodą konwencjonalną czy metodą wyłudzacza. I wtedy podejmie decyzję, jako świadoma osoba.
Panel II: Konsekwencje braku wiary w naukę
W II panelu, prowadzonym przez wiceprezesa ORL w Warszawie Krzysztofa Hermana, uczestniczyli: Anna Hernik-Solarska, koordynatorka ds. komunikacji i edukacji społecznej z Departamentu Współpracy Biura Rzecznika Praw Pacjenta, Katarzyna Lipka, starsza analityczka ds. analiz przestrzeni informacyjnej z Zespołu Analizy Trendów Narracyjnych i Fact-checkingu Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK, Krzysztof Gołębiewski z Działu Prawnego Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, Witold Tabaka, dziennikarz “Wykrywacz kłamstw” TVP info oraz specjalista z naszej uczelni prof. Andrea Horvath-Stolarczyk z Kliniki Pediatrii UCK WUM.
W tej części dyskutowano m.in. o wykorzystywaniu wizerunku lekarzy do reklam pseudomedycznych produktów, o społecznych konsekwencjach dezinformacji oraz o jej konsekwencjach dla lekarzy.
Nasza ekspertka, zapytana o to, czy w swojej praktyce klinicznej spotyka pacjentów, którzy szerzą niepoparte dowodami naukowymi informacje, przyznała, że tak, bardzo często.
– Pacjenci są dzisiaj świetnie wyedukowani, niestety przez googla i sztuczną inteligencję – podkreślała profesor Horvath-Stolarczyk.
Dodała, że jej zdaniem najważniejszym sposobem walki z dezinformacją jest prewencja czyli edukacja społeczna i to od najwcześniejszych lat. Ubolewała jednak, że we współczesnym świecie, przedstawiciele zawodów medycznych mają znacznie słabsze zasięgi w internecie niż influenserzy, stąd bardzo trudno dotrzeć do pacjentów z właściwą ścieżką postępowania.
Ale dezinformacja nie dotyczy jedynie pacjentów, ulegają jej także studenci.
– To nad czym my dziś ubolewamy, to bezkrytyczne korzystanie ze sztucznej inteligencji – tłumaczyła nasza ekspertka, zaznaczając jednak, że na WUM dydaktycy uczą studentów nie iść drogą na skróty, tylko dokonywać rzetelnej analizy informacji.
Panel III: Kiedy prawdziwe dane prowadzą do fałszywych wniosków
Tego dotyczył ostatni panel, moderowany przez dr. Michała Ordaka z Centrum Medycyny Regeneracyjnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, kierownika projektu „Błędy rozumowania statystycznego jako mechanizm dezinformacji naukowej: analiza interpretacji publikacji medycznych wykorzystywanych w narracjach antyszczepionkowych”.
Panelistami byli zaś: Emilia Niedźwiecka, koordynatorka zespołu badawczego UMB oraz Natalia Łukasiak i Agnieszka Huk z zespołu badawczego, a także ekspert z naszej uczelni dr hab. Tomasz Dzieciątkowski z Katedry i Zakładu Mikrobiologii Lekarskiej WUM.
Punktem wyjścia do dyskusji był projekt badawczy poświęcony błędom rozumowania statystycznego jako mechanizmowi dezinformacji naukowej, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu wykorzystywania publikacji medycznych w narracjach antyszczepionkowych. W trakcie panelu mówiono m.in. o tym, jak budować zaufanie społeczne do szczepień i medycyny opartej na dowodach oraz o tym, w jaki sposób publikacje medyczne są wybiórczo interpretowane i wykorzystywane w narracjach antyszczepionkowych.
Dr hab. Tomasz Dzieciątkowski tłumaczył, jak ważny w przekazywaniu danych medycznych jest jasny, klarowny i dostosowany do kompetencji obiorcy komunikat. A także odpowiedni czas, bo aby wyjaśnić w sposób rzeczowy dane statystyczne, potrzeba co najmniej 30 minut. To niemały problem, ponieważ przyjmując pacjentów lekarze często mają do dyspozycji o połowę czasu mniej.
Nasz naukowiec odniósł się też do coraz powszechniejszego wykorzystywania sztucznej inteligencji.
– AI jest świetnym narzędziem, bardzo pomocnym, ale jest to tylko narzędzie i jak każdym narzędziem, powinniśmy się nauczyć nim posługiwać – podkreślił. I poradził, aby swoje zapytania do sztucznej inteligencji pisać w języku polskim, który ze względu na swój opisowy charakter, pozwala na otrzymanie o wiele bardziej precyzyjnych odpowiedzi.
Na zakończenie konferencji głos zabrał Jacek Sowiński, sekretarz ORL w Warszawie i przewodniczący Zespołu ds. ochrony wizerunku i bezpieczeństwa lekarzy, który przedstawił zakres działań nowej inicjatywy, powołanej do przeciwdziałania zagrożeniom dla lekarzy oraz ochrony dobrego imienia środowiska medycznego.
Oprócz WUM, patronami honorowymi wydarzenia byli: Ministerstwo Cyfryzacji, Prezydent m. st. Warszawa, Rzecznik Praw Pacjenta.
