Konferencja odbyła się 15 czerwca br. Była przestrzenią wymiany wiedzy i doświadczeń dla psychologów, pedagogów, lekarzy oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną praw dziecka. Organizatorami byli: Fundacja „Dajemy Dzieciom Siłę” oraz Wydział Nauk o Zdrowiu WUM. O randze wydarzenia świadczyła obecność Aleksandry Gajewskiej, sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Konferencję otworzył dr hab. Patryk Rzońca, prodziekan kierujący Wydziałem Nauk o Zdrowiu WUM.
– Temat konferencji, czyli profilaktyka krzywdzenia małych dzieci, wymaga współpracy wielu ekspertów i wielu organizacji – mówił prodziekan. – Dlatego dzielenie się wiedzą, doświadczeniami i dobrymi praktykami w tym zakresie może nie tylko zwiększyć świadomość społeczną, ale też pozwoli nam lepiej mierzyć z wyzwaniami, jakie w kontekście najmłodszych stawia przed nami współczesny świat.
Dziecko w centrum konfliktu dorosłych
Pierwszy panel dyskusyjny poświęcony został jednej z najbardziej wymagających sytuacji w życiu dziecka – rozstaniu rodziców. Ekspertki z Komitetu Ochrony Praw Dziecka pokazały jak może wyglądać konflikt okołorozstaniowy z trzech perspektyw: kobiety, mężczyzny i ich kilkuletniego dziecka. I były to trzy całkowicie inne perspektywy. Prelegentki podkreślały, że nie samo rozstanie jest traumą dla dziecka, ale przedłużający się konflikt. Dlatego w takich sytuacjach to rodzice mają najwięcej do zrobienia i do przepracowania, tak aby silne emocje, w których się znajdują, nie przysłoniły potrzeb dziecka.
Wczesna identyfikacja zagrożeń
W trakcie kolejnej sesji pojawił się temat zdrowia psychicznego w pierwszym roku życia dziecka. Czy w ogóle można mówić o zdrowiu psychicznym niemowląt? Zdecydowanie tak. W tym okresie szczególnie ważna jest wrażliwość dorosłych na subtelne sygnały, takie jak: zmiany w płaczu, w rytmie snu, czy reakcjach na kontakt. Dr Anna Brandt-Salmeri z Uniwersytetu Śląskiego podkreślała, że brak protestu (czyli spokojne, grzeczne dziecko) nie zawsze oznacza brak cierpienia, a okres niemowlęctwa jest bardzo ważny dla budowania późniejszych relacji i wzorców, które stają się dla nas matrycą.
–Nie chciałabym mówić w sposób deterministyczny „to co się wydarzyło w niemowlęctwie determinuje dalsze życie i nic się z tym nie da zrobić”. Wiemy z badań, że tak nie jest – mówiła dr Brandt-Salmeri. – Natomiast wiemy również, że jest to czas, kiedy tworzą się pewne fundamentalne pętle odpowiedzialne za przetwarzanie stresu i odpowiedzi emocjonalnej w reakcji na zagrożenie. Wtedy też kształtują się w nas kluczowe przekonania. Dotyczą one tego, czym jest relacja, czy bliskość jest dobra, czy na drugiego człowieka można liczyć, czy można sobie poradzić, czy jestem godzien miłości.
Ekspertka mówiła również o tym, co wspiera niemowlę i chroni je przed możliwymi zagrożeniami, wyjaśniając, czym jest tzw. odzwierciedlenie odznaczone.
–Wyobraźmy sobie dziecko, które wysyła sygnał, że potrzebuje swojego opiekuna. Co robi opiekun? Przede wszystkim jest uważny – zauważa zmianę mówi: „widzę twój stan”. To ma być tzw. odzwierciedlenie odznaczone, czyli „dostrzegam twój stan, odzwierciedlam to, co się z tobą dzieje, nazywam to”. Nazywanie jest przez dziecko odczytywane na poziomie tonu głosu, mimiki. Zatem z perspektywy niemowlęcia mamy do czynienia z następującym cyklem: odczuwam napięcie, jest mi źle – przychodzi opiekun, zajmuje się mną – czuję się lepiej. Takie powtarzające się cykle uczą dziecko samoregulacji.
Różnorodne spojrzenia w sesjach tematycznych
W programie konferencji znalazły się także zagadnienia trudne i często pomijane w debacie publicznej, takie jak problematyczne zachowania seksualne dzieci wobec innych dzieci. Natomiast popołudniowa część wydarzenia miała charakter bardziej warsztatowy i została podzielona na równoległe sesje tematyczne. Uczestnicy mogli wybierać spośród kilku ścieżek, obejmujących m.in. wpływ zaburzeń snu rodziców na ryzyko krzywdzenia dzieci, rolę obecności i uważności dorosłych w regulacji emocji dziecka, przygotowanie obojga rodziców do narodzin dziecka czy konsekwencje korzystania z nowych technologii dla budowania więzi.
Szczególną uwagę poświęcono relacji rodzic–dziecko i czynnikom, które mogą ją osłabiać we współczesnym świecie. Ważną częścią konferencji była również sesja plakatowa, prezentująca działania instytucji i organizacji zajmujących się wsparciem rodzin z małymi dziećmi. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z dobrymi praktykami oraz nowymi projektami realizowanymi w całej Polsce.
Konferencja „Ostrożnie – dziecko!” po raz kolejny pokazała, jak ważna jest interdyscyplinarna współpraca w ochronie najmłodszych. Wspólnym mianownikiem wszystkich wystąpień było przekonanie, że skuteczna profilaktyka zaczyna się od uważności dorosłych, gotowości do reagowania oraz budowania bezpiecznego środowiska dla dziecka już od pierwszych chwil życia.
