Profesor Ambros jest ambasadorem fundacji i aktywnie angażuje się w badania nad molekularnymi mechanizmami tej choroby, tworząc modele badawcze oparte na mutacjach obserwowanych u pacjentów.
W 2024 roku – wspólnie z prof. Garym Ruvkunem – otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Podczas wykładu, który poza uczestnikami konferencji zgromadził studentów i pracowników WUM oraz uczniów liceów objętych naszym Programem Patronackim, podkreślił, że jest basic scientist. Dodał też, że ma polskie korzenie i aktywnie rozwija współpracę z polskim środowiskiem naukowym.
Profesor był gościem naszej uczelni od rana, przed wydarzeniem odbył kameralne spotkanie z rektorem, prof. Rafałem Krenke.
Na na swoim wykładzie w auli Centrum Dydaktycznego WUM przedstawił historię odkrycia mikroRNA, a jednym z jego głównych przesłań było znaczenie badań podstawowych (basic science) – prowadzonych bez bezpośredniego celu klinicznego – dla późniejszych przełomów medycznych. Jego specjalistycznego wykładu z zainteresowaniem wysłuchali akademicy naszej uczelni, władze dziekańskie i rektorskie. Zarówno wykładowcy z WUM jak i studenci mieli po wykładzie szereg pytań do noblisty, który odpowiadał na nie z nieukrywaną przyjemnością.
Nowe terapie dla chorych – wyzwanie dla naukowców i systemów ochrony zdrowia
Rektor WUM, otwierając konferencję dotyczącą chorób rzadkich, podkreślił znaczenie w tym obszarze współpracy między naukowcami, pacjentami i systemem ochrony zdrowia. Zaznaczył, że ich współdziałanie jest kluczowe dla osiągania efektów terapeutycznych i przywracania chorym zdrowia. Powitał również prof. Victora Ambrosa, wskazując, że bez rozwoju nauki nie ma postępów w medycynie.
Założycielka AGO Alliance Poland dr n. biol. Aldona Chmielewska, podkreślała, że badania prof. Ambrosa pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy choroby i wskazać możliwe kierunki rozwoju terapii opartych na RNA. Swoje wystąpienie miał również dr Maciej Cieślak z Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN (IMol PAN), w którym prof. Victor Ambros pełni funkcję przewodniczącego Rady Naukowej IMol PAN.
Uczestnicy paneli dyskusyjnych rozmawiali o dostępności innowacyjnych terapii, koncentrowali się na kluczowym pytaniu: dlaczego tak wiele terapii chorób rzadkich nie trafia do pacjentów – i jak to zmienić. Jedną z dyskusji, w której udział wziął również noblista, poprowadziła prof. Urszula Demkow, kierująca Zakładem Diagnostyki Laboratoryjnej i Immunologii Klinicznej Wieku Rozwojowego WUM.
Długa droga do naukowego przełomu
Nagrodę Nobla przyznano prof. Ambrosowi za odkrycie mikroRNA – nowej klasy cząsteczek RNA, które nie kodują białek, lecz pełnią kluczową rolę w potranskrypcyjnej regulacji ekspresji genów. Odkrycia dokonano w 1993 roku podczas badań nad nicieniem Caenorhabditis elegans, a jego znaczenie fundamentalnie zmieniło rozumienie mechanizmów kontroli procesów zachodzących w komórkach.
Prof. Ambros wykazał, że mikroRNA działa jak precyzyjny mechanizm „dostrajania” ekspresji genów, decydując o tym, które cząsteczki mRNA zostaną przekształcone w białka. Dziś wiadomo, że mikroRNA odgrywa istotną rolę w rozwoju wielu chorób człowieka, w tym nowotworów, zaburzeń neurologicznych oraz chorób metabolicznych.
wiązki z Polską i plany
Biografia i polskie korzenie
Prof. Victor Ambros urodził się w 1953 roku w Hanover (New Hampshire, USA). Jest związany z UMass Chan Medical School w Worcester (Massachusetts) – ośrodkiem, w którym pracuje również prof. Craig C. Mello, laureat Nagrody Nobla i gość Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w ubiegłym roku.
Polskie korzenie noblisty sięgają Wileńszczyzny. Jego ojciec, Longin Ambros, urodził się w 1923 roku w Dordziszkach (ówczesne tereny Polski). Jako nastolatek został wywieziony na roboty przymusowe do III Rzeszy, gdzie pracował w fabryce, a po zakończeniu II wojny światowej wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Choć nie nauczył syna języka polskiego (w domu mówiono po angielsku), historia ojca i jego doświadczenia na trwałe wpisały się w rodzinne dziedzictwo. Prof. Ambros wychowywał się na farmie w stanie Vermont, z dala od polskiej diaspory.
Wybitne osiągnięcia naukowe
Oprócz Nagrody Nobla prof. Victor Ambros jest laureatem najważniejszych światowych wyróżnień naukowych, w tym:
- Nagrody Alberta Laskera (2008),
- Nagrody Wolfa w dziedzinie medycyny (2014),
- Nagrody Przełomu w Naukach Przyrodniczych (2015).
Jego dorobek naukowy oraz zaangażowanie w rozwój badań i współpracy międzynarodowej czynią go jedną z kluczowych postaci współczesnej biologii molekularnej – a zarazem uczonym, który coraz silniej wiąże swoją działalność z Polską.
Związki z Polską i plany na przyszłość
Prof. Victor Ambros w 2025 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Politechniki Śląskiej.
W marcu 2026 r. złożył wniosek o przywrócenie polskiego obywatelstwa - co jak przyznał podczas jednej z rozmów z dziennikarzami - jest wyrazem hołdu dla ojca, ciotki i swoich przodków. Podczas obecnej wizyty w Polsce rozmawiał o tym z premierem Donaldem Tuskiem.
