Początki nauczania medycyny w Warszawie

 

Pierwsze próby nauczania medycyny w Warszawie datuje się na początek XVIII wieku, kiedy to do Warszawy przyjechał doktor z Loewensprung Loelhoeffel i przystąpił do organizowania szkoły chirurgicznej. Jego zamierzeniem było nauczanie warszawskiej młodzieży anatomii w sposób nowoczesny i naukowy. Niestety, poczynania doktora nie uzyskały aprobaty wśród warszawiaków, w związku z czym musiał zaprzestać swoich praktyk.

W późniejszym okresie powstały trzy projekty organizacji nauczania medycyny w Warszawie autorstwa: Mizlera de Kolofa, Wilhelma Ritscha i Jana Fryderyka Herrenschwandta, jednak żaden z nich nie został zrealizowany.
  

Okres rozbiorów Polski

W chwili, gdy pod koniec XVIII wieku Polska utraciła niepodległość, szkolnictwo nie tylko medyczne, borykało się z licznymi trudnościami i przeszkodami w rozwoju.

Historia

W 1809 roku lekarze: August Wolff, Jacek Dziarkowski, Józef Czekierski, Franciszek Brandt oraz asesor farmacji Józef Celiński postanowili założyć szkołę lekarsko-chirurgiczną i już 7 października tego roku Izba Edukacyjna Księstwa Warszawskiego zorganizowała przy Szkole Prawa Wydział Akademicko-Lekarski w Warszawie (Akademię Lekarską), którego prezesem mianowała Stanisława Staszica, a dziekanem Jacka Dziarkowskiego.

Już w pierwszym roku istnienia Akademia Lekarska miała 44 studentów medycyny oraz 14 farmacji, a pierwsze dyplomy wydane zostały 18 absolwentom w 1813 roku. Szpitalem klinicznym Wydziału był szpital św. Rocha (widoczny na poniższej rycinie).

Historia


Zapisy do szkoły lekarskiej w latach 1809-1816 (według wieku)
 
Data wpisu Wiek Razem
16-19 20-25 26-33

ponad

34

1809/1810 36 32 15 4 87
1810/1811 22 7 1 -- 30
1811/1812 6 3 2 -- 11
1812/1813 2 4 -- -- 6
1813/1814 27 10 4 -- 41
1814/1815 12 6 5 1 24
1815/1816 9 9 6 -- 24
Razem 114 71 33 5 223
W proc. 51,2 31,8 14,8 2,3 100


W 1817 roku Akademię Lekarską włączono, jako Wydział Lekarski, w skład Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Organizacją wydziału zajął się dawny dziekan Akademii Lekarskiej Jacek Dziarkowski. Od 1818 roku kształcono: lekarzy wyższych (magistrów), jako przyszłych doktorów medycyny, aptekarzy, lekarzy niższych (chirurgów II i III rzędu), akuszerów, akuszerki, dentystów, okulistów i konowałów. Nauka lekarzy trwała 3 lata, doktorów medycyny – 5 lat, farmaceutów – 2 lata. Wykładowcami uczelni byli m.in. lekarze: Franciszek Ksawery Dybek, Jan Bogumił Freyer, Marcin Roliński, Emilian Klemens Nowicki oraz inni zasłużeni lekarze. W 1825 roku zniesiono kształcenie lekarzy niższego stopnia i wprowadzono nadawanie dwóch stopni i trzech rodzajów tytułów: licencjata chirurgii (chirurga), magistra medycyny oraz tytuł doktora. W okresie od 1815 do 1830 roku Uczelnia wydała 289 dyplomów lekarskich, chirurgicznych i farmaceutycznych.

Po Powstaniu Listopadowym, w dniu 12 listopada 1831 roku, car Mikołaj zamknął Uniwersytet, zaś Wydział Lekarski uległ likwidacji. Młodzi ludzie, którzy chcieli studiować medycynę, musieli wyjeżdżać za granicę lub korzystać ze stypendiów rządowych na studia w obrębie Cesarstwa. 

Historia

Dopiero po 1855 roku, z powodu wielu epidemii w Cesarstwie i braku odpowiedniej liczby lekarzy, car Aleksander II zgodził się na powołanie komitetu wstępnego wyższego naukowego zakładu lekarskiego w Warszawie. Na jego czele stanął doktor Kochański, a członkami zostali: Jan Bącewicz, Dominik Zahorowski, Andrzej Janikowski, Ferdynand Werner, Teofil Lesiński.

Historia

Tak więc 1 października 1857 roku rozpoczęto naukę w Akademii Medyko-Chirurgicznej, którą umieszczono w gmachu byłego Wydziału Lekarskiego przy ulicy Jezuickiej 73. Poza tym studenci uczyli się w Pałacu Kazimierzowskim (widocznym na dwóch powyższych rycinach) i w Pałacu Staszica, w którym urządzono 2 audytoria, 4 sale na gabinety oraz pracownię dla prosektora antomii. Klinika Akademii mieściła się w dawnym Instytucie Położniczym. Stanowiły ją dwa oddziały: wewnętrzny i chirurgiczny, każdy z 20 łóżkami. Pierwszym prezydentem Akademii był profesor patologii i terapii szczegółowej Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie Teodor Cycuryn. Po jego ustąpieniu Akademią kierował profesor doktor Andrzej Janikowski. Ponadto wykładowcami Akademii byli: Tytus Chałubiński, Wiktor Feliks Szokalski, Ludwik Maurycy Hirszfeld, Henryk Hoyer, Aleksander Antoni Le Brun i Polikarp Girsztowt.

W 1862 roku Akademia Medyko-Chirurgiczna, jako Wydział Lekarski, weszła w skład nowej Szkoły Głównej Warszawskiej. Dziekanem Wydziału Lekarskiego został Aleksander Antoni Le Brun. Głównym gmachem był Pałac Staszica, niektóre wykłady oraz zajęcia zaś odbywały się w Szpitalu Dzieciątka Jezus, a następnie w Szpitalu św. Ducha. Kierownikami katedr byli: Hirszfeld – anatomii, Hoyer – histologii, Nawrocki – fizjologii, Brodowski – anatomii patologicznej. Kierownikami klinik: Chałubiński – wewnętrznej, Girsztowt – chirurgicznej, Szokalski – okulistycznej, Pląskowski – psychiatrycznej.

Podczas Powstania Styczniowego w 1863 roku, na prośbę naczelnika Warszawy Stefana Bobrowskiego, zorganizowano pomoc lekarską dla powstańców. W związku z tym powołano specjalną komisję, w skład której weszli: Girsztowt – chirurg, Stankiewicz – chirurg, Sommer – internista, a później: Januszkiewicz – okulista, Dybek i Kaczkowski.

Po upadku powstania Szkoła Główna została zniesiona na podstawie ukazu cara Aleksandra II z 20 czerwca 1869 roku i zastąpiona przez Cesarski Uniwersytet Warszawski. Językiem wykładowym był język rosyjski, a profesorowie polscy otrzymali dwuletni termin na naukę tego języka.

Od tego czasu poziom nauczania medycyny ulegał stopniowemu obniżeniu. Doświadczeni naukowcy, badacze oraz studenci przenieśli się do Europy Zachodniej lub na Wschód. W Warszawie ośrodkami kształcenia stały się szpitale.
 

Okres międzywojenny

W 1917 roku powstał w Warszawie Uniwersytet Warszawski. W jego skład wszedł Wydział Lekarski wraz z Oddziałem Farmaceutycznym, który w 1926 roku przekształcono w osobny wydział.

Głównymi organizatorami uczelni byli Józef Polikarp Brudziński, który w 1915 roku został rektorem Uniwersytetu Warszawskiego i Edward Loth – antropolog i anatom.

W 1920 roku powstał Państwowy Instytut Dentystyczny, z którego w 1933 roku utworzono Akademię Stomatologiczną.

Do rozwoju Wydziału Lekarskiego UW, a wraz z nim nauk medycznych, przyczynili się lekarze: Jan Mazurkiewicz – psychiatra, Franciszek Krzyształowicz – dermatolog, Adam Czyżewicz – ginekolog i położnik, Witold Orłowski – internista, Antoni Gluziński – internista, Mikołaj Reichman – gastrolog, Józef Pawiński – kardiolog, Kazimierz Rzątkowski – internista, Mieczysław Konopacki – mikrobiolog, Ludwik Paszkiewicz – kierownik Zakładu Anatomii Patologicznej, Kazimierz Orzechowski – neurolog, Antoni Leśnikowski – chirurg oraz Zygmunt Radliński – chirurg.
 

Okupacja

Pod okupacją hitlerowską wszystkie uczelnie zlikwidowano, ale nauczanie nie zostało przerwane, bo w październiku i listopadzie 1939 roku Ludwik Paszkiewicz i Witold Orłowski rozpoczęli nauczanie w tajnych „kompletach”.

Oprócz tego istniała tajna szkoła doc. Jana Zorskiego, która oficjalnie nosiła nazwę „Prywatnej Szkoły Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego Jana Zaorskiego” i otwarta została 4 marca 1941 roku. Wykładowcami byli m.in.: Edward Loth, Jan Zaorski, Franciszek Czubalski, Rajmund Barański, Marian Grzybowski, Jerzy Modrakowski, Władysław Kapuściński, Stanisław Przyłęcki i Maksym Nikonorow, a dyrektorem naukowym prof. dr Stefan Kopeś. Szkoła miała około 1 900 słuchaczy.

W czasie wojny kadra nauczycielska poniosła olbrzymie straty: z 23 profesorów działających w 1939 roku pozostało tylko 11.

Profesorowie Wydziału Lekarskiego – Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego
Prof. Jozef Brudziński pediatra 1915-1917
Prof. Jan Mazurkiewicz psychiatra 1921-1922
Prof. Franciszek Krzysztołowicz dermatolog 1924-1925
Prof. Mieczysław Michałowcz pediatra 1930-1931
Prof. Jerzy Modrakowski farmakolog wybrany w 1939
Prof. Franciszek Czubalski fizjolog 1945-1949

 Okres powojenny

Już pod koniec 1944 r. w ramach działającego na Pradze (zajętej przez wojska sowieckie) Szpitala Przemienienia Pańskiego przy ul. Boremlowskiej, podjęto udaną próbę utworzenia Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Po zakończeniu wojny w 1945 r. przeniesiono Wydział Lekarski z ul. Boremlowskiej do odbudowywanych pomieszczeń gmachu Medycyny teoretycznej na terenie głównego kampusu uniwersyteckiego. Wydział Lekarski otrzymał budynek Collegium Anatomicum oraz gościnnie pomieszczenia w Państwowym Zakładzie Higieny. Bazę kliniczną Wydziału stanowiły: Szpital Dzieciątka Jezus oraz Szpital Przemienienia Pańskiego. Z 23 przedwojennych profesorów Wydziału Lekarskiego wojnę przeżyło 11.

W styczniu 1945 roku w ramach Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczął działalność Wydział Farmaceutyczny, a 27 grudnia 1945 roku – Akademia Stomatologiczna, która od 1 września 1949 roku, jako Oddział Stomatologiczny, włączona została do Wydziału Lekarskiego UW.